Къарачай-малкъар

Къарачай-малкъар (3301)

Озгъан кюнледе майны 21-де сеир джаратылгъан шыйых Николоайны эсге тюшюрген кюнде, преподпбный Сергийни,радонежский игуменни,саулай Эресейге сейир джаратылгъан шыйыхны 700 джыллыгъына джораланыб,къачлы джюрюш Сторожевой стансеге Никольский клисагъа келди.Пчтигорский епархияны дин сыйларына стансени къазакъ джамагъаты тюбеди. Ол дин сыйла клисагъа келгенден сора андагъыла танга дери гезет этиб чыкъдыла.
Майны 22-де ол сыйланы Исправна стансеге элтдиле.

Железноводск шахарны ара китабханасында славян тилни тамалын салгъан Кирилл бла Мефодий абустоллагъа аталгъан, сохтала бла ушакъ бардырылды. Кесини ал сезюнде иерей Переверзев Роман чертгенден, славян тил орус культураны айырылмазлыкъ бир кесегиди. Кирилл бла Мефодий шыйых абустолланы кючлери бла славян тил джангы тюр алады.Биринчи харифле чыгъадыла, китабла кечюрюледиле.Аны юсю бла славян миллетлеге бай православ византия культурагъа къошулургъа мадар болады.
Переверзев кесини хапарын толтура,шыйх солунский къарнашланы юсюнден да айтды.
Ол тюбешиуню аягъында, христиан дин къуллукъчу сохталаны сорууларына джуабла берген эди. Ана тилни сакъларгъа кереклисини юсюнден да ушакъ этген эдиле.

Озгъан кюнледе майны 20-да Къарачай шахарда Пантелеймон клисаны тамадасы иерей Касмицкий Алексий, баш окъуу берген заведениялада джаш телюню арасындан эмда дин экстремизге профилактика этиуге аталгъан конференциягъа къошулгъан эди. Ол конференция Алийланы Умарны атын джюрютген Къарачай-Черкес кърал университетни мекямында бардырылды.
Ары келген вузну студентлерине ,джаш телюню экстремизм организациялагъа къалай тартханларыны юсюнден илму фильм кергюздюле.
Кесини сезюнде иерей Касмицкий Алексий, экстремистле кеслерини этген аманлыкъларын ислам,христиан ,чуут дин бла джабаргъа кюрешедиле.Кертиси уа джамагъат джашаудан кенге айырылгъанла,дин сыйын джакъламайдыла. Ала кючлерин,къарыуларын да джашауну къатышдырыргъа,социал болумну чачаргъа саладыла-дегенни айтыб стунтлени эслерин бургъан эди.
Христиан дин къуллукъчу, студентлеге дин этиканы тюрлендирирге излеген адамла ушакъ этген заманда сакъ болугъуз деб тилем этген эди.

Озгъан кюнледе майны 20-да Къарачай шахарда Пантелеймон клисаны тамадасы иерей Касмицкий Алексий, баш окъуу берген заведениялада джаш телюню арасындан эмда дин экстремизге профилактика этиуге аталгъан конференциягъа къошулгъан эди. Ол конференция Алийланы Умарны атын джюрютген Къарачай-Черкес кърал университетни мекямында бардырылды.
Ары келген вузну студентлерине ,джаш телюню экстремизм организациялагъа къалай тартханларыны юсюнден илму фильм кергюздюле.
Кесини сезюнде иерей Касмицкий Алексий, экстремистле кеслерини этген аманлыкъларын ислам,христиан ,чуут дин бла джабаргъа кюрешедиле.Кертиси уа джамагъат джашаудан кенге айырылгъанла,дин сыйын джакъламайдыла. Ала кючлерин,къарыуларын да джашауну къатышдырыргъа,социал болумну чачаргъа саладыла-дегенни айтыб стунтлени эслерин бургъан эди.
Христиан дин къуллукъчу, студентлеге дин этиканы тюрлендирирге излеген адамла ушакъ этген заманда сакъ болугъуз деб тилем этген эди.

Мындан алда  сейир джаратылгъан Николай из Мир Ликийских в Бари шыйыхны сюеклерин кечюрюу кюнде,анга аталгъан Ессентюк шахарны Никольский клисасында Пятигорский бла Черкесскени архиепископу Феофилакт клисаны къуллукъчулары , джырчылары бла бирге байрамны бардырды.

          Агъачдан этилген клиса,къазакъ станседе биринчи болуб ишленнгенди.Ол шахар-курортну къуралыууна джол ачханды. Анга кеб турмай экиджюз джыл толлукъду. Ол мекямны проектин Минеральные воды регионда белгили архитекторла Бернардацци къарнашла этгендиле.

        1827-чи джыл Никольский клисаны тегереги бла  шкок орунлары бла ташдан хуна ишленеди.Ол стансени джамагъатын джаудан сакъларча ишленеди. Стансечиле бары да хапчюклери бла ичине сыйыннгандыла. Арбазында тоблары болгъанды. Къоркъуу келсе къонгурай бла къагъыб билдиргендиле.

         Клисаны кюн батхан джанында  къабакъда ,орус-тюрк,орус-япон къазауатлада уруш этген къазакъланы атлары бла эсгертме къангала сакъланадыла.

        Ол джигитликни тарих бетлени  да сагъына архиепископ Феофилакт хапар айтхан эди кесини сезюнде,христиан динни тутханланы байрам бла алгъышлай.

 

       Ол дин къуллукъ бошалгъандан сора,приход школну сохталары бла ушакъ  ушакъ этген эди.

Радонежский Сергий шыйыхны джетиджюз джыллыгъына аталгъан къачлы джюрюш,Зеленчюк стансени Петропавловск клисасына келди.

      Эртденбладан башлаб Зеленчюкню кегюн булутла басыб эдиле. Алай а джангур, къачлы джюрюш бла келгенле  клисаны аркъауларына киргенден сора алай башланды. Къачлы джюрюшге эм джарыкъ къазакъла тюбедиле. Дин сыйлагъа стансеге кирген джерде тюбедиле. Стансечиле Къарачай-Черкесияны Къыбла   клиса округуну дин къуллукъчулары бла бирге христиан дин сыйланы Петропавловск клисагъа келтирдиле.

      Радонежский Сергий шыйыхны сюек кесеклери бла иконасы эмда аны атасы Кирилл бла анасы Мария шыйыхланы ичинде сюек кесеклери бла кюберчек Зеленчюк Стансени Петропавловск клисасында 21-чи майны кюнортасына дери турдула. Артдан ол дин сыйланы  Сторожевой стансени Никольский клисасына кечюрдюле.

Къарачай-Черкес республикда С.П. Никулинни атын джюрютген сабий китабхананы къуллукъчулары бла А.Дауров атлы культура бла искусство колледжни студентлери,сабийлени джакълагъан кюннге атаб, «Кек къанатлы» деген программаны тамалында сакъат сабийлеге  байрам къурадыла. Ол байрамгъа «Надежда» атлы республикан сабий реабилитацион аралыкъдан, 8-чи тюрсюнлю коррекцион школдан эмда «Маленькая страна» деген клубдан сабийле аталары-аналы бла келген эдиле.Бютеулей да 60 сабий къошулгъанды.

     «Биз ексюзле бла сакъат сабийлени джюреклерине къууанч сингдирирге кюрешебиз.Алагъа барындан да бек керекди джылыу да къайгъырыу да.Ол сабийледиле бизни тамблагъы кюнюбюз.
Быллай къуанчланы артыкъ да бек джарыкъ этерге кюрешебиз,хар сабийни болумун эсге ала. Бизни къуллукъчуларыбыз колледжни студентлери  бла бирге сабийликни къралына джолоучулукъну къурадыла деб хапар айтхан эди Къарачай-Черкесияда Эресейни информацион агентствосуну  корреспондентине ,Никулин атлы  республикан сабий китабхананы тамадасыны орунбасары Каргинова Ольга.
 Китабхананы къуллукъчусуну хапарындан сабийле Халкъла арасы сабийлени джакълагъан кюнню тарихинден хапарлы болдула.Ол биринчи кере 1950-чи джыл белгиленнгенди.
           Сабийле бла кюлкючюле, таурух персонажладан киштик Базилио бла тюлкю Алиса ойнадыла. Ала сабийлеге назмула окъудула, аламны юсюнден элберле бердиле,дагъыда кеб талай джарыкъ затла кергюзген эдиле.
          Ол къуанч мероприятиени аягъында сабийлени барына да татлы затла бердиле.

 Озгъан кюнледе Минеральные воды шахарда, Сафоновну атын джюрютген крайны музыкалы колледжинде «Регент усталыкъны тамалы» деген  факультативни  таусханлагъа дипломла бериу болду.

Ол факультатив  2011-чи джыл Пятигорск бла Черкесскени архиепископу Феофилактны ашхылыгъы бла къуралгъанды. Окъутуу джаны бла ишни Сафонов  атлы коледж бла епархияны культура белюмю баджарады. Бу окъуу аллай болджал бла къуралгъанды,Пятигорск епархияны  ишлей тургъан клиса джырчылары  да кеслерини усталыкъларын есдюрюрге боллукъдула. Аланы клиса-практика аралыкълары Минеральные воды шахарда Благовещенский клиса болгъанды.

     Ол кюн эртденгиде Благовещенский клисада,Христиан дин къуллукъну бардырдыла. Анда  колледжни тауусханла башчылыкъ этиб,музыкалы  колледжни хору джырлады. Ол дин къуллукъ, колледжни тауусхан экзаменни биринчи белюмю болду. Ол экзаменни,факультетни башчысы протоирей Кузнецов Сергий, Литургика дерсни устазы протоирей Симанович Олег,клисаславян тилден устазы Стацюк Михаил,регент практикадан устазы Мамалиева Галина эмда клиса джырдан устазы Ткаченко Марина алдыла.

       Колледжни тауусханланы билимлерин сынауну экинчи белюмю,окъуу заведенияны аудиторияларында бардырылды. Анда Клиса джорукъ бла Клиса джырдан экзаменле бердиле.

      Экзаменле бошалыб,эсеблери белгили болгъандан сора,бары да акт залгъа джыйылдыла. Колледжни тауусханланы архиепископ Феофилакт алгъышлады.

     Архиерей барына да энчи Часословла берди. Колледжни  тамадасы да Гирченко Любовь факультетни таусханларын белгилеген къагъытла берди.

       Аны ызы бла хор музыкадан концерт болду. Анда  Благовещенский клисада биринчи кере къуралгъан сабий хор джырлады.

      Мындан алда майны 20-да Къарачай-Черкес республикада Байрамукъланы Халиматны атын джюрютген китабханада

«Кавуказ къазауат» орус эмда совет совет классиклени суратлау чыгъармаларында»  деген окъуу конференция болуб етдю.

Аны ишине Къарачай-Черкесияны културасыны министирини орунбасары Кабардова Г. ,республиканы муниципал районлары бла шахарларыны китабханаларыны тамадалары бла усталары эмда кебчюлюк информацияланы журналистлери къошулгъан эдиле.

    Ал сезню конференциягъа къошулгъанлагъа республикан миллет китабхананы башчысы ,Эресейни джазыучуларыны Союзуну члени,Халкъ  Джыйылыуну парламентни депутаты Хапчаланы С.Ю. айтды.

          Ктабхананы илму-методика белюмюне тамадалыкъ этген Мамхягова Л.А. Кавказ къазауатны юсюнден тарих белгилеге таяна хапар айтыб, андан сора 19-чу-20-чы емюрледе орус джазыучула бла поэтлени эмда Совет Союзну кеб миллетли классиклени творчестволарында тохтагъан эди.

      Биринчи болуб орус литературада Кавказны юсюнден хапар айтхан А.С. Пушкин болгъанды. Аны «Кавказны джесири», «Бахчисарай фонтан» эмда башха чыгъармалары басмаланнганы бла- таулуланы темалары бла Кавказда джашау, орус литературада деменгили орун алгъандыла.

М.Ю. Лермонтовну да джашауунда эмда творчествосунда Кавказ магъаналы орун алады. Мында джазылгъандыла аны «Измаил Бей», «Герой нашего времени», «Кавказ» деген белгили поэмалары.

        Ол кезюуде Л.Н.Толстой да «Кавказские рассказы», «Хаджи-Мурат», «Записки о Кавказе», «Набег» деген эмда башха белгили хапарларын джазады.

         Кавказны юсюнден И.Бунин,В Брюсов, К Бальмонт эмда декабрист поэтле И Радожицкий, А.Бестужев-Марлинский да джазадыла.

20-чы емюрню экинчи джарымында ол темагъа аталыб башха суратлау произведенияла чыгъадыла.Ала, Б Шинкубаны -«Последние из ушедших». А.Шортановну-«Горцы»,М Лохвицкийни-«Громовой гул», И.Мамбашны-«Белая птица», Т.Половинкинни – «Черкесия-боль моя» дегн эмда талай башхала.  Кавказ миллетлени поэтлери- М.Меремкуловну, М.Нахушевни, М. Тутовну, А.Черкесовну талай чыгъармалары да Кавказ темагъагъа аталгъанды.   Ол темагъа атаб окъуу коференцияда Хабезде ара китабхананы тамадасы  Ф.Ш. Добагова, Адыге-Хабль районну ара китабханасыны бир белюмюню тамадасы Л.Х. Капова, Къарачай районну ара китабханасыны тамадасы З.А.Айсандырова эмда башхала селешген эдиле.

Болгъан конференцияны эсеблерин чыгъарабиб,ары къошулгъанла чертгенден.  Китабханаланы къуллукъчулары, суратлау литератураны,сезню юсю бла джаш телюге тарихни толу билирге,халкъланы арасында шохлукъну бегитирге уллу болушлукъ этедиле.

      Кеб болмай майны 20-да Пятигорск шахарда Регионла арасы «Ата-ана джыйылыу» джамагъат джюрюшню башламчылыгъы бла эмда Пятигорск шахарны администрациясыны билим бериу управлениясыны болушлугъу бла шахарда аталаны-аналаны джыйылыулары  болуб етдю.Ол джыйылыугъа Пятигорске бла Черкескени ариепископу Феофилакт да къошулгъан эди.

Джыйлыу пионерле бла сохталаны къаласыны айлауунда бардырылгъанды  . Ючджюз адам сыйындыргъан мекямда бош орун джокъ эди. Анга школгъа бармагъан собийлени, сохталаны ата-аналары,школланы устазлары бла  тамадалары,баш окъуу берген заведенияланы устазлары да къошулгъан эдиле.

        Ол пионерле бла сохталаны  къаласыны бир белмесинде «Ата-ана джыйылыу» деген джамагъат джюрюшню эмда тиширыулагъа джораланнган «Анагъа юй» деген епархия кризис аралыкъны кермюч стендлери къурулгъан эдиле.

       Тюбешиуню аллында  шахар билим бериу управленияны тамадасы Васютина Н.,Пятигорск шахарны  окъуу берген учрежденияларында сабийлени дин-иман джаны бла ариу халиге юретиу джаны бла этилген ишден хапар айтхан эди. Наталья Алексеевна   шахарда Пятигорск епархия бла байламлылыкъ джюрютюу системагъа уллу багъа берген эди.

       Ариепископ Феофилакт да сабийни ата-бабаланы джоругъунда  энчилигин тюз къурауну  магъаналысын чертген эди.

Архиерей аталаны,аналаны сабийни ариу халиге юретиуде сансызлыкъ этмезге сакъ болугъуз деген эди. Бюгюнлюкде ада мулу къанатлы кибик,кекде учуб,бир джерден бир джерге кече,дуния малны ызындан сюре,джерде бир таянчагъы, не бир уясы болмай, деген оюмну да айтхан эди.

        Ол джыйылыуну кезюуюнде архиепископ Феофилакт залдан берилген соруулагъа да джуаб берген эди. Джыйылгъанланы барысы да джашауну эмда ариу халиге юретиуню не джанындан да толу хапарлы болургъа излеген эди. Сез ючюн, сабийлени интернетге  тартхандан сакъларгъа,эмчек ата-ана кимледиле,сабийни джашауунда аланы къаллай магъаналары барды,сабийле школну таусхандан сора къайры барыб окъургъа боллукъларын, дагъыда аны кибик башха  талай магъаналы соруу болду.

Ол джыйылыу бошалгъандан сора да энчи ушакъ да баргъан эди.