Къарачай-малкъар

Къарачай-малкъар (3220)

    Пятигорск шахарны Никольский приходуну джаш къаууму клисаны башчысы протоирейи Тарнакин Александр бла бирге христиан динни сыйлы джерлерине айланыб келгендиле. Джаш адамла Георгиевский районну Незлобный стансесинде кеб болмай джангыдан ызына къуралгъан Михаил Архангелни клисасында болгъанды. Ол клисаны башчысы протоирей Шевченко Виктор,келген къонакъланы клисаны тарихи бла шагърей этген эди. Бери келген джаш адамла клисаны сыйларына табыныб, къонгураула болгъан къаласына чыкъдыла. Анда къонгурау къагъыучу алагъа талай тюрлю къонгурау макъамны кергюздю. Излегенле ол макъамланы къайтарыб  ойнаб керюрге да боллукъ эдиле.
       Къонакъбайлыкъ этгенле,келген къонакъланы туз-дам бла сыйламай иймедиле.
 
 Пятигорск епархияны архитектура къурулуш комиссиясы Къарачай-Черкес Шимал клиса округуна келди. Ала ишлей тургъан эмда къурулушлары бара тургъан клисалагъа къараб, проект,къурулуш джаны бла теджеуле бердиле.
     Ол комиссияны ишине.архитектура-къурулуш белюмню тамадасы протоирей Бондарчук Андрей, епархияны баш архитектору Чечин Олег, Къарачай-Черкес Шимал округну  приходларыны клиса къурулушну хакъындан благочинныйни болушчусу Петров Александр къошулгъан эдиле.
       Кавказский поселокда джангы клиса ишлене тургъанына къараб, комиссия аны къурулушу асыулу,дженгил бардырылгъанына иги багъа берди. Аны тышында анда ичи къалай джасаллыгъыны эмда ол клисаны къатында приход юйню къалай ишленнигини сорууларын сюздюле.
       Белгиленнген  болджалгъа кере, Джегетей-Аягъыны Московский поселогунда Муромскийле Петр бла Феврония шыйыхланы клисасыны къурулушу барады.
       Черкесск шахарда да Сейир джаратылгъан шыйых Николайны клисасыны сол къабыргъасында къошакъны джангыдан джарашдырыу соруугъа къаралды.  Аны бла биргелей,клисада шыйыхны сюек кесеклери сакъланнган кюбюрчек салынныкъ джерни джарашдырыуну юсюнден да сез барды.      
 
      Озгъан кюнледе майны 19-да преподобный Сергий Радонежский туугъанлы 70 жыллыгъына аталыб, къачлы джюрюш болуб етдю.Пятигорск епархияны дин сыйлары бла –Сергий бла аны атасы-анасы Кирилл бла Мария шыйыхланы  сюеклери Къарачай-Черкесияны шимал клиса округундан къыбласына келдиле.
      Джегетей-Аягъы шахарда Михайловский клисадан ол дин сыйланы Тебен Тебердиге элтдиле, 19-чу емюрде къуралгъан  эски христиан клисада ,ол биринчи Мингджыллыкъда ишленнгенди, анда Спас-Преображен тиширыу клиса къуралгъан эди. Аны Совет властны заманында  ойгъан эдиле.Къуру хуналары къалыб кетген эди.
        Къарачай-Черкес къыбла  клиса округну  динчилиги,Троице-Серафимовский тиширыу клисаны дин башчысы игумения Антония (Бобылева), клисада дин эгечле эмда Черкесск шахардан келгенле, игумен мекямны къатында анда асыралгъан игумения Раисагъа ,ол бир дуниясы джарыкъ болур ючюн дуа окъудула. 
      Андан сора къачлы джюрюш Къарачай шахарда Пантелеймон клисагъа келди. Шахарны христиан динни тутхан джамагъаты иш кюннге да къарамай, шыйых сыйлагъа табыныргъа келген эди.Ол клисада да христиан динни джорукъларында намаз этдиле.
      Ол кюнню экинчи джарымында Сергиев къачлы джюрюш Ордженикидзевский поселокну Варваринский клисасына келди.Анга аманлыкъчыла 2010-чу джыл биринчи ноябрда от салгъан эдиле. Аны ол поселокну христиан тийреси кесини къарыуу бла ишлеген эди.Бюгюнлюкде да кесини кючю бла клисаларын ызына джарашдыра турадыла.Анда да христиан диндеча намаз кереклерин тындыргъандан сора,къачлы джюрюш Къардоник стансени Покров клисасына келди.Анда да шыйых сыйлагъа стансени къазакъ джамагъаты тюбеди. Ол шыйых сыйла Покров клисада май айны 20-на сагъат экиге дери туруб,андан сора Зеленчюк стансеге келтирилдиле.
 
Озгъан кюнледе май айны 20-да Зеленчюк стансени 4-чю номерли орта школунда дерсни, Къарачай-Черкесияны Къыбла клиса округну приходларыны протоирейи Субтельный Евгений бардырды.
        Ол дерс  славян халкъны окъууну,билимини тамалын салгъанла Кирилл бла Мефодий шыйыхланы сыйына атлгъан эди.
        Абадан классланы сохталарына, славян харифлени къалай къуралгъанындан эмда аны бусагъатда тыш къраллада болумдан хапар айтхан   Серпов Артемну «Код Кирилла» деген илму киносу кергюзюлдю.
           Анга къараб бошагъанларында, христиан дин къуллукъчу, сохталаны дин къуллукъну бардыргъан сагъатда славян тилни хайырландырыуну эмда къауум славян тиллеге ушагъаны бла къалгъаны юсюнден сорууларына джуаб берди.
 
Железноводск шахарны Ольгинский приходуну къурамында болгъан сабий гинджи театр, Минераловод районну Тебен Александровка деген элинде «Колосок» сабий юйню ексюзлерин къуандырды.
      Джаш актерла Христос Пасха байрамны юсюнден хапар айтыб эмда шохлукъ бла бир-бирине болушмакълыкъ къалай магъаналы болгъанындан гитче спектакль юзюкчюк кергюзтдюле.
      Бу проектге башчылыкъ этген Тарсагакова Елена айтхандан, бу гинджи театрны этген иши сабийлени ариу халиге юретирге уллу себеб береди.
 

Озгъан кюнледе майны 19-да Пятигорск шахарны епархиясыны джаш телю аралыгъыны мекямында «Ата Джуртуну керти уланы» деген Биринчи илму-практика конференция болуб етдю.

Ол Николлай Иванович Евдокимов бийни сыйна аталгъан эди. Конференцияны къурамында аллай атлы конкурс да бардырылды. Аны эсеблери да форумну кезюуюнде белгиленнген эдиле.

Пятигорский епархия быллай ашхы ишлени,Эресейни онглу адамлары,Кавказда ашхылыкъ,игилик болур ючюн къыйынларын салгъанланы унутмай эсде тутар ючюн баджарады.

Бу мерприятиеге Къыбла-Эресей бла Кавказны халкъларыны къазакъ лицейини, Пятигорск шахарда 19-чу номерли къазакъ школну сохталары,епархиягъа  кирген шахарла бла  эллени сохталары къошулгъан эдиле. Форумну аллы Евдокимов бийни обасыны къатында эсгертме къангагъа гокга хансла салыу бла башланды.

«Вузланы студентлери» деген белюмде биринчи орунну  Пятигорскеде медицина-фармацевт институтну келечиси (белюм башчы-тарих илмуланы кандидаты Неженцева Ольга)алды. Ол Евдокимовну юсюнден биографиялы очеркни теджеген эди.

«Абадан классланы сохталары» деген белюмде уа биринчи орунну Минеральные водв шахардан 3-чю номерли лицейни 10-чу классны сохтасы Никитенко Ильягъа «Евдокимов атлы элни тарихи» деген иши ючюн бердиле.

Зеленчюк станседен 1-чи номерли школну сохтасы Субтельный Иванны,тарих дерсден устазы Старокожева Ольганы башчылыгъы бла  джазылгъан, «Орта классланы сохталары» деген белюмде,      къазакъ адетлени сакъларгъа,ата-бабаланы сыйларын унутмазгъа аталгъан доклады ючюн биринчи дараджалы диплом бла саугъаладыла. Конференцияны аягъында «Терцы поют» деген къазакъ ансамбль кеслерини концерт программаларын джыйылгъанлагъа кергюздюле.

Быйыл майны 18-де экинчи епархия Пасха фестивалны тамалында, Пятигорск епархияны христиан дин школларыны «Аллахха махтау беригиз» деген ат бла ("Возносите славу Господу") фестивалны ахыр белюмю болуб етдю. Школланы сохталары Лермонтов шахарда тюбешдиле. Ол фестивалгъа къошулгъан христиан дин школланы джаш адамларыны саны 170 болгъанды. Ары Кисловодск,Минероловодск, Пятигорск клиса округладан баргъандыла.Аны тышында да Къабарты-Малкъар бла Къарачай-Черкес республикаланы келечилери да къошулгъандыла.

Фестивалны конкурслары бу номинациялада бардырылдыла.

- театрал искусство,

- вокал эмда хор усталыкъ,

- литература-суратлау окъуу.

Анда хорлагъанлагъа 1-чи,2-чи,3-чю дараджалы дипломла берилдиле, фестивалгъа къошулгъанлагъа барына да Пятигорск епархияны 

Мындан алда Пятигорск шахарны мэри Лев Травневни шахарны Джаш телю джамагъат палатасыны келечилери бла тюбешиую болуб етдю. Ол тюбешиуге Пятигорск шахарны думасыны председатели Похилько Людмила эмда аны орунбасары Васюткин Дмитрий къошулгъан эдиле.Ала Джаш телюню  палатасыны ишине джакъчылыкъ этедиле.

Пятигорск шахарны башчысы ушагъыны аллын  келгенлени бары бла да энчи танышыб башлады.Ала бары да отуз джаш адам боладыла джашаугъа джангы тири къарамлары бла.

Эм алгъа шахар башчы джаш телю джамагъат палата ишге къошулургъа не ючюн излегенин билирге изледи.Баргъан ушакъда белгили болгъанына кере,джамагъатчыла  халкъгъа джарарча ашхы джангы проектлени хайырландырыргъа излегенлери эмда джаш телюню арасында Ата джуртха сюймекликни, саулукълу джашауну бардырыргъа дегени  ачыкъланды.Джаш телю джамагъат палатагъа председателге Пятигорск шахарны джаш телюню хакъындан проектле бла программаланы хайырландырыуну хакъындан аралыкъны тамадасы Юрчишин Илья сайланды.Анга орунбасаргъа да Пятигорск епархияны аскер-патриотлукъ джаш телю джыйлыууну башчысы Раенко Василий сайланды.

-Сиз бери кесигизни ангыгъызны сезимигизни джюк этиб келгенсиз да, аланы сиз барын да хайырландырсагъыз мен бек разы боллукъ эдим. Аны тышында да хар биригиз джамагъатха хайырлы боллугъугъуз хакъды.Бу джаш телю палатаны къурауну магъанасы керти алчыланы ачыкълауду,5-10 джылдан ала крайны да къралны эм уллу къуллукъларында ишлерге боллукълары ачыкъланныкъды деб чертген эди Пятигорск шахарны мэри Травнев джолдаш.

Ол джыйылыуда мэрни длагъыда бир оюму болду,ол Джаш телю палатагъа бир кюнню сайлаб,Ол кюн алагъа шахаргъа башчылыкъ этерге эркинлик бериллигин билдирди. Ала кеслерин шахар башчыланы ишлери бла  сынаб керлюкдюле,хар этилген оноугъа джуаблылыкъны сынарыкъдыла.

Шахар башчы бла бирге Палатаны членлери социал  эмда миллетле аралы политиканы сорууларын сюздюле.

Эндиги тюбешиуге джаш телюню палатасы июн айда джыйыллыкъды.

Железноводск шахарны джарыкълыкъ къаласында «Лев Толлстойну Кавказда джоллары» деген кермюч ачылгъанды.Сексан экспонатдан асламны Москвада Толстойну кърал музейи къурагъанды.

Ала бары да Толстойну Кавказда джашагъан заманыда 19-чу 20-чы емюрледе суратчыланы графикалары,суратлары, къол джазмалары документлеридиле.

Ол кермючню ачылыуунда курот-шахарны башчысы Мельникова Вера чертгенден, Железноводск шахар саулай дуниягъа белгили курот тюлдю,аны бай тарих ызы барды.Кавказ аны бла бирге Железноводск шахар Эресейни талай джазыучусу бла поэтине ашхы сезимле сингдиргенди.

Бюгюнлюкде Железноводск шахарда мекям барды,анда поэт талай кюн тургъанды. Ол алгъыннгы почта арбаланы мекямы болгъанды.Ленин атлы орамда орналыбды. Бусагъатда Эоресейде аллай мекям джангыз эки къалгъанды.Бири (Санк-Петербург) шахарны къатында Выре деген элдеди.

Москвада Толстойну музейини башчылыгъы билдиргенден Железноводскийде станцияны къурулушун башларыкъды. Ол тарих-культура эсгертме алгъыннгны тюрсюнюне келликди. Джангыдан гюрбеджи,ат орунла башха мекямла ишленникдиле. Къысхача айтыргъа 19-чу емюрде тюрсюнюне келтирир мурат барды.Аны тышында да алгъыннгы джюрюген ат арбала боллукъдула.Ала бла экскурсияла бардырыргъа да боллукъду.Джангыртыллыкъ Станцияны мекямында уа Лев Толстойну культура аралыгъы къураллыкъды.

Кермючге келген къонакълагъа хошкелдиликни Москвада Лев Толстойну кърал музейини илму-экспозиция белюмюню тамадасы Подсвирова Любовь айтды. Ол айтхандан, джазыучуну эки джыл бла джарымны Кавказда тургъан кезюую анга эм магъаналы болгъанды. Мында табханды ол кесини джашаууна келишген излемин фахмусун да литература джаны бла ишин да.

Кавказ Толстойну къуру кесини ариулугъу бла тюл,мында джашагъан адамланы артыкъсыз да къазакъланы халилери кеслерине илешдиргендиле. Толстойну произведенияларыны персонажларыны сыфатлары Кавказда тюбешген керти адамладан алыннгандыла .

Бюгюнлюкде да Железноводск шахарда къазакъланы адетлери толу сакъланады.

Кермючге къараргъа келгенле , Иноземцеводан искусстволаны сабий школундан «Звонница» атлы къазакъ той-оюн къауумну (солисти Сердюкова Алина) концерт программаларына къарадыла .Аны ызындан Иноземцево поселокдан келген Къазакъла бла Кавказ халкъланы Къыбла-Эресей лицейни гитче къазакъчыкълары тебсеу композицияларын кергюздюле.

Бу кермюч июн айны аягъына дери ишлерикди.

Нарсана шахарда «Крепость» деген тарих-краевед музейни тегерек къаласында АРТ-май деген ат бла Шимал-Кавказ федерал округну джаш суратчыларыны кермючю болуб етдю. Быйыл  кермючге къошулгъан  алтмыш адам анималист жанрда кеслерини творчество болумларын кергюздюле.Кермючге къошулгъанла сурат жанрны тюрлю-тюрлю лагъымларында, табийгъатны байлыгъын эмда аны адам бла байламлылыгъын кергюздюле. Май айда къуралгъан кермюч эндиге адет болуб бошагъанды.

Кермюч экспозицияны аллын таймаздан бу проектни координатору,Нарсанада джаш телю белюмню председатели Лангурова Анастасияны суратлары ачадыла.    

Бу джол ставрополчу Тарасова Александра, Гончарова Еленаны «Макаронная считалочка» деген сабийлеге назму китабына салыннган суратларын теджеди. Дагъыстандан келген суратчыла да кеслерини ишлери бла къараучуланы къуандырдыла. Бу экспозицияда Закарьяева Закарияны, Саидудинова Халиматны,Сергеев Александрны  скульптуралары бла суратларын эмда Саидова Фатиманы омакъ офорталарын керюрге боллукъду.Бу  проектге Владикавказдан келген Кайтмазов Тигранны Лев Толстойну «Хаджи Мурат» повестини тамалында къуралгъан  суратлары ариу джарашхандыла.

Бу май айда къуралгъан кермючню суратларында юй,кийик  эмда таурух джаныуарла да бир бири бла ариу юйлешибдиле. Барына да джетгенди орун «Крепость» деген музей къаланы мекямында.

Бу кермючню аллын музейни директору Лузин Сергей ачхан эди.Ол анималист жанрдан тарих справка хазырлаб  къараргъа келгенлени андан хапарлы этген эди.

Андан сора да хошкелдилик сезню Эресейни суратчыларыны Союзуну Нарсанада къуралышыны председатели Урюпин Олег айтды. Ол чертгенден,  суратчыгъа баш магъана ,къарагъан адамла эмда коллекционерле эслерин бурурча болмазгъа керекди. Сурат салгъан сагъатда кишини оюмуна тынгыламазгъа керекди эмда сатыллыкъмыды деб сагъыш этмезге керекди.Алай болса ол искусство болмайды. Керти суратчыны джашаугъа кесини энчи къарамы барды. Ол сурат бла къарагъан адамгъа кесини сагъышы бла сезимин джетдирирге керекди.

Бу кермюч сегизинчи июннга дери ишлерикди.

Васюкова Н .Н .Нарсанада  «Крепость» музейни тамада илму къуллукъчусу.