Къарачай-малкъар

Къарачай-малкъар (3139)

Бу кюнледе Пятигорске бла Черкесск епархияны социал къуллукъ бла суаблыкъ белюмю, «София» деген суаблыкъ фонд бла эмда Предгор районда джамагъатны социал джумушун баджаргъан аралыгъы, кеслери джашагъан къартла бла инвалидлеге деб 60 аслам азыкъ тоблама хазырлагъандыла. Аланы Предгор районну эллери бла станселерине юлешгендиле. Хар бир элде аллай болушлукъ керекли адамлагаъа азыкъны православ динчи бла социал къуллукъчула табдыргъандыла. Инджилиб джашагъан къарт аккала бла аммалагъа, былагъа къайгъырыб этилген иш бек ашхы саугъа болду.

Юйдеги клубну чегинде, сабийге эмчек салыу блва анга къарауну юсю бла анала бла ушакъны- «Дом для мамы» дегенни къонагъы- сабийни къошакъсыз багъыудан консультатив Ассоциациясыны члени матушка Нартова Елена бардырды. Анда магъаналы, сылтаулу болгъандан башлаб, сабий туугъанындан башлаб эмчекден къалай тюз айырыргъа кереклиси темала сюзюлдюле. Тиширыула, сабий есе баргъанына кере эмчекни къалай салыныргъа кереклисини юсюнден соруула бердиле. Сабий сакълаб тургъан тиширыулада, сабийни биринчи сагъатларындан башлаб эмчек салыуда терсликле болмазча эмда туугъан сора ол инджилмезча кеб джыламазча не этерге кереклисинден да хапар сордула. Сабийлери бир кесек абаданыракъ болуб эмчек сала тургъан анала да, сабийни бир джылдан сора эмчекге тутаргъа боллугъу бла къаллыгъындан, эндиги сабий табарына хазыр болуудан, сабийге заран этмей эмчекден къалай айырыргъа боллугъундан сорууланы бердиле. Кеб сабийли анала да кеслерини юсюнде сынагъан сынамларындан юлюш этиб, энди сабий табарыкъ тиширыула хар нени да тюз этерча хапар айтдыла. Аллыбызда заманда аналыкъны юсю бла магъаналы соррула бла байламлы джангы тюбешиуле боллукъдула. Бу тебешиуню ВК да «Мамочки Ессентуков» деген сообществону болушлугъу бла бардыргъандыла.

Быйыл март айны 20-да Черкесскеде Свято-Сергий гимназияны 1 бла 3-чю классларына сохталарына., Пятигорск бла Черкесск епархияны белгили болгъан эмда белгили болуб бошамагъан новомучениклерини юсюнден ОПК дан бек сейир дерс болуб етдю. Март бла апрель айлада православ дин ючюн елген Пятигорске бла Черкесск епархияны мучениклерин эсгериу кюнле боладыла ала: сыйлы мученик Гливенко Димитрий (мартны 22-де), иерей Русаков Никандр мартны 14-де) , архиепископ Вильковский Павел (апрелни 2-де), иерей Курлеев Петр (апрелни 30- да). Ол ашхы адамланы, Масих Иссаны динин джакълаб джарсыгъанланы юсюнден сохталагъа хапарны, Черкесскеде Никольский клисаны штат динчиси иерей Гурин Александр хапар айтды. Кесин хапарын толу этер ючюн православ динчи бусагъатха Клиса белгили этген эмда белгили болуб бошамагъан новомучениклени суратлары бла презентация да этди. Аллахха къуллукъ етген бу шыйыхланы юсюнден хапаргъа сабийле бек эс белюб тынгыладыла. Аны тышында да сохтала, презентацияда джангы клиса терминле, «священномученик», панагия», новомученик» , «исповедни» деген сезле бла да шагърей болдула. Православ динчи сабийлени, ол новомучениклени къаты ийманларыча болсун ийманыгъы, тилегигизде аланы болушлукъгъа чакъырыгъыз деб чакъырыу этди.

Быйыл март айны 15-де Нарсанада Крестовоздвиженский клисаны тамадасы протоирей Моничев Димитрий, ГБУСО-ну Нарсанада социал къуллукъну комплекс аралыгъыны пенсионерлери бла кезюулю тюбешиуюн бардырды. Православ динчи алагъа ораза бла тюшюнюуню юсюнден айтыб андан сора талай соруулагъа джуаб берген эди. Анга тынгылагъанла, бу тебишиулени къурагъаны ючюн уллу разылыкъларын билдирген эдиле.

Озгъан кюнледе Новопавлов шахарны Петропавлов клисасында , Новопавлов клиса окргуну клисаларыны динчилерине Тобагъа Тюшюнюу адет болуб етдю. Округну динчиси протоирей Тарнакин Александр, православ динчилеге, православ ора тюшюнюуню кезюую болгъанындан андан дин-тин байлыкъ алыргъа кереклисинден аауаз берди. Джыйылгъанла кеб болмай ауушхан , Новопавлов окргуну динчиси болуб тургъан протоирей Агеев Ильягъа джаназы дуа да окъудула.

Быйыл март айны 16-да Нарсананы Православ Свято-Никольский гимназиясында белгили тил уста-филолог Ирзабеков Василий, орус тилни юсюнден ушакъланы циклын бардырды. Тюбешиуню, белгили джазыучу, этнограф,лексикограф Владимир Иванович Дальгъа атадыла. Василий Давыдович сабийлеге, Толковый сезлюкде 200 000 минге джуукъ сез бла 37 800 нарт сез барды. Аны тышында да лектор, Дальны сезлюгю къалай къуралгъанындан сохталагъа хапар айтды. «1819-чу джыл март айда, Далтгъа 17 джыл болгъан сагъатда, аны Петербург Тенгиз кадет корпусдан Къара тенгиз флотха минчман болуб джибериледи. Кюнлени биринде Николаевге бара о лиги суукъ болады. Джаш мичманны булджутурча арбачы булутлу кекге къараб Замолаживает деб айтады. Даль арбачыдан къалай замолаживает? Деб сорады, сез нени юсюнден баргъанын ангыламай. Арбачы анга сезню магъанасын ангылатады, ол сез а, кек къара булутлу болуб тебрегенди, ол а джылыула келирге кеб къалмагъанды деген магъананы тутады. Владимир Иванович джазма къол китабчыгъын алыб. Ол сезню магъанасын ары джазады. Мао л иш болгъанды Толковый сезлюкню къуралыб башланыууну аллы».

Быйыл март айны 16-да Минеральные Воды шахарда, Биринчи Дуния къазауат бла 1917-чи джыл Октябрь революциягъа джораланыб Къазакъ музей ачылды. Аны къуанч ачылыуу бюгюн Минераловод къазакъ джамагъатны Управасында болду. Анга Пятигорске бла Черкесскени архиепископу Феофилакт, Терк къазакъланы къазакъ джамагъатыны атаманы Журавский Александр, къазакъла, эмда Минераловод шахар окргуну администрациясыны келечилери да келгшен эдиле. Бу музейни къураргъа деген оноуну Минераловод белюмню атаманы Губенко Олег этген эди. Кермючде материалланы асламысы аны энчи коллекциясындандыла. Ол джыйырмабеш джылдан асламны джыйгъанды суратланы, дегерротиплени, газетлени,листовкаланы, плакатланы, ол замандагъыланы джазгъан письмоларын, патчах эмда революция замандан темир, къагъыт ачхаланы эмда талай башха затланы. Архиепископ Феофилакт былай чертди, музейни ачылыуу белгили дата , Романов тукъумну патчах тоханадан кетгенине джораланнганды. «Бюгюн этилген ишни, ата-бабаларыбыз джатхан къабырлагъа барсакъ –сынагъат терен сезимибиз ехтемлигибиз бла тенглешдиреме. Биз алагъа барыб бери къайтарыргъа излегенлигибиз тюлдю, аланы обаларыны юсю бла аллыбызда келлик заманны керюргеди. Келлик заманны ол сагъатда ангыларыкъды адам, къайдан чыкъгъанын, ким болгъанын эмда къаллай иннети болгъанын билсе. Ма аны бла чыкъгъанды оюм былайда, къазакъ тарихини, орус халкъны музейин къураргъа, музей, джашауну джарыкъ да мыдах да бетлерин толу кергюзюрюкдю»,-деб чертди Феофилакт. Александр Жуковскийни сезюне кере, биринчи Къазакъ музей эки джылны мындан алгъа Горячеводске стансени алаша клисасыны подвалында ачылгъан эди. Минераловоддагъы музей биринчиди къазакъ Управада ачылгъан. «Бу музейни къуру биринчи кезюуюдю, экинчи да ючюнчю да болуруна мен бек ышанама. Документле бек сейирликдиле. Джаш телюге ол бек магъаналыды, керсюнле, бизни ата- бабаларыбыз къалай джашагъанларын, къаллай ачха джюрюгенди ол къатыш заманлада»,-деб  айтды Журавский джолдаш. Минераловод Къазакъ музей кесини экспозициясын кенгерте барлыкъды энтда деб айтды Губенко Олег да. «Бизни муратыбызда, 1914-чю джылны тарихин къураргъа барды, ол кезюу Эресейни 19-чу емюрде айтхыллыкъ заманы –орус-тюрк, Кърым компания, Кавказ къазауатланы заманыды. Ала бары да ол экспонатланы бизде болгъан бирер кесегидиле, биз аланы салыб кергюзтюрге хазырбыз»,-деб чертди ол.

Инвалидлеге аталгъан клиса социал къуллукъну юсю бла 1-чи Шимал Кавказ конференциягъа, суаблыкъ джаныбла Синод белюмню тамадасы епископ Пантелеймон да къошулду. Хар приходда, тиллери селешмегенле ангыларча, сокъурла танырча иконала, коляскалада инвалидле тыйгъычсыз дин къуллукъгъа келирча не азында бир клиса болургъа керекди, деб чертди суаблыкъ дажны бла Синод белюмню тамадасы Инвалидлеге аталгъан клиса социал къуллукъну юсю бла 1-чи Шимал Кавказ конференцияда Орехово-Зуевскийнми епископу Пантелеймон. Быйыл март айны 15-де Ессентюкде баргъан конференциягъа 200 адам келген эди, аланы арасында Пятигорск, Ставрополь, Георгиевский, Махачкала бла Владикавказ епархияладан православ динчиле эмда клисада социал къуллукъну баджаргъанла да келген эдиле. Конференцияны аллын Раббийни Анасыны «Всех скорбящих» Радость» деген иконасыны сыйына аталгъан больница клисада Дин къуллукъдан башладыла, аны Пятигорске бла Черкесскени архиепископу Феофилакт бла Синодну суаблыкъ белюмюню тамадасы Орехово-Зуевскийни епископу Пантелеймон бардырдыла. «Бюгюнгю конференция- хар ким кесини къаллай джумушакъ джюреклиликлери болгъаныны хапарын айтыргъа- махтау излеген джармалыкъ тюлдю,-деб айтды кебчюлюк информацияланы келечилерине Пятигорске бла Черкесскени архиепископу Феофилакт.- Былайда аллай суаблыкъ ишлени бирлешиб баджарыргъа деб джыйылгъандыла адамла. Алагъа бир иннетли адамланы табаргъа бек магъаналыды. Бир затны ачыкъларгъа керекди- былайда тюрлю-тюрлю миллетлени динлени келечилери джыйылгъандыла». Архиепископ Феофилактны сезюне кере, суаблылыкъны ишлери Пятигорске бла Черкесск епархияда эм магъаналы болгъандыла. «Кавказда хаман да къатынгда инджилген адамлагъа болушханлай тургъандыла,-деб чертди Архиерей.- Аны бла «Дом для мамы» деген аралыкъ къуралды, ызы бла «Солнечный городок» деген сабийлеге ипптерапия ачылды. Аны бары да этилгени, джумушакъ джюрекли болуу Кавказда- ол кавказлы болгъанчады». Саулукълу адамла сакъатлыкълары болгъан адамладан джанламазгъа кереклиси бек магъаналыды, деб айтхан эди Синодну суаблыкъ белмюню тамадасы пленар кенгешни кезюуюнде. «Совет джылладача,хар инвалиди тегерекде джашаудан айырылыб, спецучреждениялагъа джыйылыб болмай, бусагъатда инвалидлеге деб таблыкъла, психиноеврология интернатланы оруна инклюзив билим бериу, иш орунлу этиу джумушла баджарыладыла», деб чертди Орехово- Зуевский архиепископ Пантелеймон. Андан сора да суаблыкъ джаны бла Синод белюмню тамадасы, бюусагъатда кезлери кермеген къулакълары эшитмеген адамланы ангыларгъе кереклиси бек магъаналыды деб чертди. «Аны ангылаялмасакъ биз Аллахдан узакъ боллукъбуз, нек десенг Ол Кеси саулай дунияды, бютеу тиллени, миллетлени джаратханды»-деб айтды Архипастырь. Ол айтхандан, Къулакълары эшитмегенле, тиллери селешмегенле бла иш бардыргъан координацион аралыкъ- православ динчиле бла клиса къуллукъчуланы къолла бла ангылатырча тилге эмда тифлосурдокоммуникациягъа юретеди. Сыйлы Патриарх Кирилл, быллай адамла клисагъа тыйгъычсыз келирча мадарланы къураугъа уллу эс беледи, деб чертди епископ Пантелеймон. «Бтеудуния саулукъ сакълау организацияны тинтиулери бла джер юсюнде хар он адамдан бири инвалидди, бизни клисалада хар ондан бири да тюлдю инвалид, ала клисагъа келирге аны ючюн излемейдиле, алагъа анда таблыкъла болмагъанлары ючюн, деб айтды Сыйлы Патриархны викарийи. Хар епархияда, сангыраулагъа дин къуллукъну къолла бла ангылатыргъа, сокъурла къоллары бла тийиб ангыларча иконала, коляскалада инвалидле тыйгъысыз клисагъа кирирча, епархияда бир да къурумасада бир клиса болургъа кереклиси бек магъаналыды» деб чертди дагъыда. Андан сора да епископ Пантелеймон джыйылгъанлагъа, социал джумуш баджарыуну юсю бла федерал законну тамалында ,социал къуллукъгъа кърал ачха болушлукъ алыргъа боллугъундан айтыб эсгертди, НКО-ла кърал эмда коммерциялы организацияла бла бирге социал къуллукъну баджаргъанланы реестирине кириб этген ишлери ючюн къралдан ачха алыргъа боллукъларын да айтды. Конференцияны чегинде, клисалада тыйгъычсыз таблыкълы болумну къурауну юсю бла семинар-тренинг болуб етдю. Аны Синодну суаблыкъ белюмюню инвалидле бла иш бардыру джаны бла тамадасы Леонтьева Вероника бла клисалада инвалилге тыйгъычсыз джюрюр мадарланы къурауну юсюнден пособияны авторларыны бири Зальцман Татьяна бырдырдалы.

 

Семинар-тренингни келечилери. Клиса аобазла бла клисалада инвалидлеге тыйгъычсыз джолла

 

этиу джаны бла джетишимли проектле бла эмда проект халатланы юлгюлери бла да шагърей

 

болдула. Орус Православ Клиса бла Тыш къралда Орус Клиса бирге къураб 2005-чи джыл

 

ачылгъан «Остров надежды» деген сабий реабилитацион аралыкъны юсюнден Владикавказ

 

епархияда суаблыкъ белюмню тамадасы иерей Кусов Игорь айтды. Бу аралыкъ Бесланда 1-чи

 

номерли школда болгъан ачы ишден сора беш айдан ишлениб башлагъанды. Терракда 333 адам

 

елгенди аладан 186 сабийледиле.онсегиз сабий ата-анасыз ексюз къалгъандыла, 87 сабий да

 

сакъатлыкъ табхандыла, 174-не да кеб заман аллыкъ реабилитация керек болгъанды. Аралыкъны

 

къуллукъчулары сакъатлыкълары болгъан сабийле бла, юйдегилеринде къыйын болумлары

 

болгъанла бла, социал джашаугъа келишалмагъанла бла иш бардырыр джанындан тюрлю-тюрлю

 

реабилитацион прграммала къурайдыла. Ставропольда Преображения Господня деген клисаны

 

приходу Ставропольеде джангызды, анда терт джылы ичинде инвалидле бла аланы юйдегилери

 

бла таймаздан иш бардырылыб турады, деб хапар айтды клисаны суропереводчиги Македонский

 

Владимир. Клисаны къурамында сакъатлыкълары болгъан сабийле да уллулагъа да

 

«Преображение» деген дин-джарыкълыкъ клуб ишлейди. 2016-чы джыл клисаны приходу Азов

 

тенгизни джагъасында инклюзив лагерь къурагъан эди. Анда къыйын болумда джашагъан

 

юйдегилени сабийлери бла саулукъларында къыяулары болгъан сабийле ата-аналары бла бирге

 

солугъан эдиле. Саулукъларында къыяулары болгъан сабийле бла джаш адамлагъа болушлукъ

 

этген «Солнечный городок» клиса аралыкъны юсюнден конференцияны келечилерине аны

 

тамадасы Земцева Екатерина хапар айтхан эди.Аралыкъда суаблыкъгъа хант юй ишлейди,

 

болджал заманнга дери белмеледе джашагъан ата-аналагъа болушлукъгъа деб, азыкъ бла кийим

 

складла бардыла. Аралыкъда тургъанлагъа декоратив-къол усталыкъдан творчество кружокла,

 

музыка, тебсей, къумда сурат блат юз сурат салыудан тюрлю-тюрлю терапияла ишлейдиле. Аны

 

тышында да «Солнечный городок» деген аралыкъда, студентле бла сохталаны. Инвалидле бла

 

кеслерини къалай джюрютюрге кереклисин юретедиле. Кеслерини разылыкълары бла келген 50

 

адамгъа джуукъ курсланы бошаб, Ессентюкде «Всех скорбящих Радость» деген больница клисада

 

джайгъы инклюзив лагерде проактикаларын джетишимли етгендиле, аны бла да къалмай

 

аралыкъгъа болушлукъ этгенлей турадыла. Земцева Екатеринаны айтханындан, бу ашхы ишге

 

кеслерини разылыкълары болуб къуру православ джаш телю къошулуб къалмайды аланы

 

арасында муслиманла да бардыла. Март айны 15-де Орехово-Зуевни епископу Пантелеймон

 

«Солнечный городок» бла пЯтигорск епархияны башха социал объетлеринде да болгъанды, аланы

 

арасында Георгий тиширыу монастырда» София» деген къызчыкълагъа джораланнган

 

пансионнга, иппотерапия аралыкъда, 2Дом для мамы» деген кризис аралыкъда да болгъанды.

 

2Дом для мамы» деген аралыкъ ишлеб башлагъанлы терт джылны ичине анда тиширыулагъа

 

аборт этиртмегиз деб ангылатыб 38 сабий джанны къутхаргъандыла. Бу аралыкъда, къыйын

 

болумгъа тюшген тиширыулагъа псхилогия медицина эмда материал болушлукъ этиледи.

 

Ессентюкде иппотерапия аралыкъны православ динчи, Эресейни ат спорт Федерациясыны члени

 

эмда инструктор-реабилитолог Тростинский Сергий къурагъанды. Санлары иги

 

къымылдаялмагъан сабийлеге былайда хакъсыз болушлукъ этиледи. Инвалидлеге джораланнган

 

клиса социал къуллукъ этиуню юсю бла Шимал Кавказ конференциягъа, социал къуллукъланы

 

комплекс аралыкъларыны келечилери, район больницаланы, поликлиникаланы баш врачлары,

 

джамагъатны урунуу бла социал джакълыгъыны хакъындан регионал управленияланы

 

келечилери да къошулгъан эдиле. Аны тышында да Ессентюк шахарда инвалидлени край

 

училищасыны эмда коррекцион интернатланы келечилери, Ставрополь, Ессентюк, Нарсана

 

сестричествону келечилери, епархияны социал белюмлерини тамадалары эмда НКО-ну

 

келечилери бла доброволецле да бар эдиле. Бюгюнлюкде 4 мингден аслам клиса социал

 

учреждения , Орус Православ Клисаны Эресейни джеринде проектлери ишлейдие аланы

 

арасында 400 асламы инвалидлеге болушлукъгъа джораланыбды. Эресейде 62 православ

 

клисада эмда джамагъатлада къулакълары эшитмегенле бла къулакълары эшитмеген кезлери

 

кермегенле бла иш бардырылгъанлай турады. Синод белюмню ышыгъында къарыусуз эшитгенле,

 

сангыраула, сокъурла бла иш бардырырча Координацион аралыкъ къуралгъанды.

Быйыл март айны 14-де Минеральные Воды шахарны Покров клисасында , окргуну динчилерини тобагъа къайтыулары бла джыйылыулары болуб етдю. Анга благочинияны динчиси протоирей Устименкол Филипп башчылыкъ этди. Тюбешиуню аллын кеб болмай ауушхан,бу клисаны клисаны тамадасы болуб тургъан протоирей Агеев Ильяны къабырында дуа этиб алай башладыла. Андан сора да тилекни клисада бардырдыла. Динчи джыйылгъанлагъа, Сыйлы Оразаны кюнлеринде тюшюнюуню юсюнден оюмлашдыргъан сезле айтды. Джыйылыуда приходну джашауу бла благочинияны джашаууну юсю бла сорууланы сюздюле.

Быйыл март айны 13-де Успен Вторафон Бештау эркиши монастырны сыйлыархимандрити Пятигорске бла Черкесскени архиепископу Феофилакт, монастырны хант юйюню къабыргъаларына салыннган суратлагъа нюр салгъан адетни этди. Ол адетни Архипастырь, монастырны Георгий клисасында дин къарнашлары бла бирге бардыргъан Дин къуллугъундан сора этди. Къабыргъалада, Сыйлы Афон къаяда монастырланы адетлериндеча \монах чында болгъан бабасланы суратлары салыныбды. Бештау монастырны Афондан келген адамла къурагъандыла. Анда бюгюн да эртделеден келген адетле толу сакъланадыла. Ман энди Бештау монастрыны хант юйю да ол адетлеге толу келишди.